Zarys dziejów miasta i parafii Ropczyce do 1997 roku.

Historia ropczyckiej parafii sięga początków drugiej połowy XIV w. i łączy się ściśle z nadaniem praw miejskich przez króla Kazimierza Wielkiego, który równocześnie uposażył kościół parafialny. Miało to miejsce 03.VII.1362 r.

Miasto lokowane było na prawie niemieckim, dla Jana i Mikołaja Gielniców. To początek miasta i parafii, chociaż pierwsza historyczna wzmianka o Ropczycach pochodzi już z 1254 r.

Sama nazwa w brzmieniu fonetycznym i w pisowni występowała w różnej formie, ale już w połowie XIV wieku notowana jest jako Ropczyce, zastępując pierwotną formę Robczyce. Pochodzi to od nazwy osobowej Robek, ta od podstawy rob - znanej z wyrazu robić. Osadę założył więc jakiś Robek lub jego potomkowie.

Dzieje parafii Ropczyce to okres ponad 600 lat istnienia, okres pełen rozkwitu i chwały, ale także dziejowych burz i upadków. Wplecione są te dzieje w historię miasta i ludzi tu mieszkających, ale także łączą się z losami Ojczyzny.

Miasto Ropczyce lokowane zostało przez Kazimierza Wielkiego na gruntach istniejącej już wcześniej wsi o tej samej nazwie, który dał możliwość poszerzenia wymienionego terytorium, przeznaczonego pod lokatę miasta o wieś Stare Ropczyce, gdyby się okazało, że obejmuje ono mniej niż sto łanów. Można więc stwierdzić, że miasto lokowano na gruntach dwóch wsi.

Janowi i Mikołajowi Gielnicom, król nadał wójtostwo w Ropczycach, które było bogato uposażone ze względu na ponoszenie wielkości kosztów lokacji.

W dokumentach spotykamy wzmianki o następnych wójtach w 1400 r., byli nimi Tomasz i Wincenty, w 1418 r. zaś Jan i Tomasz. W 1479 r. król Kazimierz Jagiellończyk, na prośbę Jana Witkowskiego, wójta w Ropczycach, potwierdził przywileje wójtostwa ropczyckiego nadane przez poprzedników.

Warto tu także wspomnieć o kilku przynajmniej starostach ropczyckich, których listę w XVII wieku otwiera Mikołaj Spytek Ligęza, kasztelan wiślicki, czchowski, żarnowski, sandomierski, starosta żydaczowski, biecki, a od 1614 r. ropczycki.

Był on fundatorem kilku szpitali, miedzy innymi w Rzeszowie i Sędziszowie oraz beneficjów kościelnych. Gromadzone więc pieniądze wydawał na budownictwo rezydencjalne i kościelne. Spytek Ligęza trzykrotnie wchodził w związki małżeńskie, a trzecią jego żoną była Zofia Krasińska z Krasnego, dla której uzyskał prawo wspólności na starostwie ropczyckim. Ta z kolei jako wdowa wyszła za mąż za Krzysztofa Ossolińskiego, wojewodę sandomierskiego, który po żonie otrzymał starostwo ropczyckie.

Pod koniec XVII w., starostą ropczyckim jest Stanisław Potocki, a potem Feliks Kazimierz Potocki, który podobnie jak ojciec dochodzi do wielkich urzędów i godności. W 1692 r. powierzono mu stanowisko hetmana polskiego, a w 1702 r. hetmana koronnego. Prawdopodobnie w wyniku jego zabiegów Ropczyce otrzymały od króla Jana Kazimierza, a potem Jana III Sobieskiego potwierdzenie dotychczasowych przywilejów.

Gdy 14.VII.1772 r. Austria zabrała Polsce jej południowe obszary - Galicję, Ropczyce znalazły się w cyrkule pilzneńskim, dystrykcie sandomierskim. Po organizacji w 1775 r. i redukcji cyrkułów, Ropczyce umieszczono w cyrkule tarnowskim.

W czasie kolejnych administracyjnych przemian na terenie Galicji w 1885 r., gdy w istniejących 19 cyrkułach utworzono 178 powiatów, Ropczyce stały się siedzibą powiatu. Ostatnia reorganizacja terytorialna w Galicji miała miejsce w 1867 r., kiedy to zredukowano cyrkuły i ograniczono liczbę powiatów do 74. Ropczyce pozostały nadal siedzibą powiatu.

Na terenie powiatu Ropczyce do 1867 r. zamieszkiwało 58 975 mieszkańców, a pierwszym starostą zreorganizowanego powiatu ropczyckiego został Wilhelm Mehoffer.

Wraz z wyzwoleniem w 1918 r., Ropczyce jak i cały kraj weszły na okręg dynamicznego rozwoju, który został przerwany przez wybuch II wojny światowej. Oddziały niemieckie wkroczyły do Ropczyc 08.IX.1939 r. Ropczyce wraz z powiatem dębickim administracyjnie znalazły się wtedy w dystrykcie krakowskim, po utworzeniu 26.X.1939 r. Generalnego Gubernatorstwa.

W czasie działań wojennych duża część powiatu dębickiego była bardzo zniszczona. Zaraz po zakończeniu II wojny światowej podjęto próby tworzenia administracji w Ropczycach i tu od jesieni 1944 r. do początków 1945 r. funkcjonowało starostwo powiatowe. Po styczniowej ofensywie w 1945 r. państwowe władze powiatowe zostały przeniesione z Ropczyc do Dębicy.

Mieszkańcy Ropczyc niezadowoleni z tych zmian, podejmowali działania zmierzające do reaktywowania powiatu ropczyckiego. Zostało to uwieńczone powodzeniem dopiero w listopadzie 1955 r., gdy Rada Ministrów rozporządzeniem, ogłosiła powstanie w województwie rzeszowskim dwóch nowych powiatów: leżajskiego i ropczyckiego.

Wraz z powrotem władz powiatowych do Ropczyc nastąpił okres rozbudowy miasta, powstawania nowych szkół i zakładów pracy. 28.V.1975 r. Sejm PRL uchwalił ustawę o dwustopniowym podziale administracyjnym państwa, a tym samym zakończył dotychczasową historię Ropczyc jako miasta powiatowego.

Od samego początku istnienia, historia łączyła ze sobą losy miasta i parafii. Wspomniane już zostało, że król Kazimierz Wielki udzielając praw miejskich Ropczycom 03.VII.1362 r., uposażył również kościół parafialny. Rodzi się więc pytanie, do jakiej parafii należały Ropczyce przed lokacją, skoro w wykazach sporządzanych dla Stolicy Apostolskiej w celach fiskalnych z 1325 i 1358 r. nie ma wzmianki o Ropczycach.

Wszystko wskazuje na to, że parafia ta została wydzielona z istniejącej już wcześniej parafii Sędziszów, której terytorium uległo już w XIV wieku znacznym okrojeniom, wskutek powstania osobnych parafii m. in. w Ropczycach w 1362 r.

W Aktach Grodzkich i Ziemskich pod datą 1396 r. spotykamy wzmiankę o księdzu w Ropczycach, ale brak jest dokładniejszych szczegółów dotyczących jego osoby i funkcji.

Parafia ropczycka w momencie jej powstania należała do dekanatu dębickiego, który jako znajdujący się w prepozyturze wiślickiej, wchodził w skład diecezji krakowskiej. W wyniku reorganizacji i podziałów sieci dekanalnej w diecezji krakowskiej powstał dekanat ropczycki, o którym po raz pierwszy mówią wizytacje diecezji z lat 1595 - 1596.

Przez kolejne lata następowały dalsze zmiany w przynależności parafii do różnych dekanatów, ale Ropczyce aż do 1786 r. wchodziły w skład diecezji krakowskiej. Istotna zmiana nastąpiła 13.III.1786 r., kiedy to papież Pius VI mocą bulli "In suprema beati Petri Cathedra", kanonicznie erygował diecezję tarnowską bezprawnie utworzoną już w 1783 r. przez cesarza Józefa II. Wśród 26 dekanatów i 371 parafii współtworzących tę diecezję, znalazły się dekanat i parafia Ropczyce. Gdy w 1807 r. została zniesiona diecezja tarnowska, dekanat ropczycki wraz z Ropczycami wszedł do diecezji przemyskiej. Taki stan nie trwał długo. 20.IX.1821 r. bulla papieska "Studium paterni affectus", wydana w porozumieniu z dworem cesarskim w Wiedniu, dała nowe fundamenty prawne pod utworzenie diecezji tynieckiej dla okręgów politycznych: tarnowskiego, sądeckiego, bocheńskiego i myślenickiego.

Była to więc praktycznie reerekcja diecezji tarnowskiej, bowiem diecezja tyniecka została przemianowana na diecezję tarnowską, w skład której na nowo wszedł dekanat ropczycki. 25.III.1992 r. papież Jan Paweł II, bullą "Totus Tuus Poloniae populus" włączył ropczycką parafię i dekanat ropczycki do nowo utworzonej diecezji rzeszowskiej.

Granice parafii w jej początkowym okresie trudno określić. W 1420 r. Ropczyce posiadały dwa przedmieścia, z czasem występujące jako odrębne wsie: Chechły i Pietrzejowa. Wspominane są także Stare Ropczyce i to już w dokumencie lokacyjnym z 1362 r.

Stare Ropczyce to przedlokacyjna osada, terytorialnie duża, bo rozciągająca się od Witkowic aż po Łopuchową. W obrębie tego terytorium powstaje miasto, a inne części stają się przedmieściami.

Lustracja z lat 1660 - 1664 odnotowuje: "grunt Griffow na Przedmieściu, między miastem a Przedmieściem, na którym niegdyś JMP Sebastian Mielecki, kasztelan krakowski, wójt robcicki, Wolice zasadził za przywilejem śp. Króla Zygmunta Augusta de data a 1555. Na tejże Wolicy osadził poddane i różnych rzemieślników, od których dostawało się czynszu fl. 9/18. Teraz ten grunt pusto zostaje i żaden na nim nie mieszka." - Cytat z Lustracji Województwa Sandomierskiego 1660 - 1664.

Nie powiodła się więc próba założenia nowej wsi, można więc stwierdzić za wizytacją z 1595 roku, że do parafii należą miasteczko Ropczyce z dwoma przedmieściami i wsią "Hehla." W takich granicach parafia przetrwała przez całe wieki, bowiem Chechły stały się samodzielną parafią dopiero w 1978 r.

Rozszerzyła i zmieniła się tylko zabudowa miasta i parafii, ale granice pozostały do 1978 r. bez zmian.


Opracował ks. mgr Jan Delekta.

Stowarzyszenie Rodzin Katolickich w Ropczycach > Historia parafii i kościoła parafialnego